Kvaliteten må bergast, ikkje definerast

Mediemangfaldsutvalet går utanom halve problemet: det som handlar om kvalitet.

Medie­mang­falds­ut­va­let blei opp­nemnt i sep­tem­ber 2015. Sven Egil Omdal kal­la det straks «Støtte­for­enin­gen for syke mød­re» og hev­da at det «lig­ner depri­me­ren­de mye på et arve­opp­gjør. Det enes­te som er godt repre­sen­tert, er mis­un­nel­sen».

Utva­let var stort sett saman­sett av leia­rar frå bran­sjen ein skul­le greie ut støtte­ord­nin­gar for. Dét bukk-til-havre­sekk-prin­sip­pet kan kna­pt over­fø­rast til andre bran­sjar og felt. Nokre vil mei­ne at ein her finn for­kla­rin­ga på at utva­let ikkje kjem med fram­legg om inn­spa­rin­gar, men tvert om går inn for å plus­se på omkring 800 mil­lio­nar skatte­kro­ner. Saman­set­jin­ga har nok også sitt å seie for kor­leis utva­let dis­ku­te­rer nøk­kel­om­grep som «sam­funns­nyt­tig» og «kva­li­tet».

Demokratiet

Men om ein aksep­te­rer den skild­rin­ga av sto­da på fel­tet som låg i man­da­tet utva­let har arbeidd ut frå, og som utva­let sjølv har utpens­la i til dels stor detalj­rik­dom, er ikkje talet på inn­spar­te eller eks­tra kro­ner eigent­leg så vik­tig. Spørs­må­la utva­let skul­le sva­re på, kan i kort­form gjer­ne for­mu­le­rast slik: Kor­leis kan vi red­de demo­kra­ti­et slik vi kjen­ner det, og kva vil det kos­te?

Medie­mang­folds­ut­val­get

Alt prin­si­pi­elt kul­tur- og medie­po­li­tisk arbeid i Noreg har nem­leg sidan tusen­års­skif­tet hatt grunn­lag i utgrei­in­ga av ytrings- og infor­ma­sjons­fri­do­men som Fran­cis Sejer­sted og utva­let hans laga. Det enda i 1999 med ei vel­luk­ka nyfor­mu­le­ring av para­graf 100 i Grunn­lo­ven, ende­leg ved­te­ken i 2004. Her blei eigent­leg eitt av flei­re moge­le­ge syn på demo­kra­ti­et spik­ra fast: eit nor­ma­tivt syn som sei­er at det offent­le­ge ord­skif­tet i ei «open» og «opp­lyst» ålmen­te er ein avgje­ran­de vik­tig del av det. Og sta­ten blir gitt ansva­ret for at det­te idea­let er rea­li­sert.

Utva­let viser til den vik­ti­gas­te teo­re­ti­ka­ren på områ­det «ålmen­ta og rol­la ho spe­lar i demo­kra­ti­et», Jür­gen Haber­mas. I Südde­ut­sche Zei­tung kom­men­ter­te han i mai 2007 spørs­må­let om sub­si­die­ring av pri­vat­eig­de medi­um. Han ved­gjekk at det var noko kon­tra­in­tui­tivt i det å skul­le gri­pe inn over­for mark­nads­kref­te­ne i medie­fel­tet, etter­som det his­to­risk nett­opp var mark­na­den som skap­te den kri­tis­ke pres­sa som kjenne­teik­nar demo­kra­tis­ke sam­funn, laus­ri­ven frå og kri­tisk over­for sta­ten.

Men på den andre sida, sa Haber­mas, er det også slik at mark­na­dens øko­no­mis­ke kref­ter kan kome til å øyde­leg­ge det sam­funns­mes­sig verd­ful­le dei sjølv skap­te: kri­tisk, solid infor­ma­sjon til pub­li­kum. Om mark­na­den fører til tap av den­ne kva­li­te­ten, er det snakk om det ein kal­lar mark­nads­svikt. Ein må «obser­ve­re utvik­lin­ga på mis­tenk­samt vis» og hug­se at «ein mark­nads­svikt i den­ne sek­to­ren har ikkje noko demo­kra­ti råd til».

Mangfald utan grenser

Medie­sys­te­met er no pre­ga av ei kri­se skapt av alle digi­ta­li­se­rin­gas trugs­mål mot gam­le for­ret­nings­mo­del­lar. Opp­gå­va er å gje­re sys­te­met meir robu­st, betre til­pas­sa nye vil­kår. Men alt i man­da­tet for utva­let mer­ker ein at «medie­mang­fald» kna­pt er det største pro­ble­met: «Digi­ta­li­se­rin­gen av medie­ne har bl.a. ledet til at pub­li­kums til­gang til infor­ma­sjon og uli­ke medi­er er stør­re enn noen gang», hei­ter det der. «Pub­li­kum har stør­re mulig­he­ter enn noen gang til å vel­ge hvor­dan, hvor og når de vil ta i bruk uli­ke medi­er», blir det også sagt, om nokon skul­le vere i tvil. Det­te er i tråd med den erfa­rin­ga kvar og ein med smart mobil­te­le­fon, nett­brett eller andre typar data­ma­skin har gjort: Her er mang­fal­det så å seie utan gren­ser; alle ten­ke­le­ge og uten­ke­le­ge posi­sjo­nar i poli­tikk, kul­tur og sam­funns­liv er repre­sen­ter­te.

Kul­tur­mi­nis­ter Lin­da Hof­stad Helle­land omgitt av med­lem­me­ne i Medie­mang­falds­ut­va­let ved over­le­ve­rin­ga av utgrei­in­ga. (foto: Kul­tur­de­par­te­men­tet).

Det største pro­ble­met er, med eit vis­st unn­tak som eg snart kjem til, ikkje mang­fal­det, det er kva­li­te­ten. Ålmen­ta er som heil­skap utan tvil «open», spørs­må­let er om ho er «opp­lyst». Utva­let snak­kar då også hei­le tida om «kva­li­tets­jour­na­lis­tikk» og «sam­funns­vik­tig jour­na­lis­tikk» og lar oss slik for­stå at det også fin­st jour­na­lis­tikk som ver­ken er sam­funns­vik­tig eller av kva­li­tet.

Trugsmålet

Spørs­må­let om diver­si­tet er via eit eige kapit­tel, det tredje i utgrei­in­ga. Det er vel­skri­ve og infor­ma­tivt og skil i tråd med aktu­ell medie­vit­skap­leg ten­king på fel­tet mel­lom avsen­dar-, inn­halds- og bruks­mang­fald. Det første hand­lar om mang­fald på eigar­sida, det andre om eit mang­fald av sjang­rar og idé­ar, det tredje om i kor stor grad pub­li­kum fak­tisk gjer bruk av og slik rea­li­se­rer mang­fal­det dei står over­for.

Her ligg det eine reel­le trugs­må­let mot mang­fal­det: At medie­bru­ka­ra­ne sine frie val ender med at dei meir eller mindre iso­le­rer seg frå kvar­and­re i medie­miljø der bod­ska­pen og per­spek­ti­va i hovud­sak er dei same frå alle kan­tar. Ekko­kam­mer, kal­last det. Gjer bru­ka­ra­ne det­te på kvar sin kant av mei­nings­spek­te­ret, får ein ei ålmen­te som er sterkt pola­ri­sert, utan reell, «san­nings­sø­kan­de» dia­log på tvers. Net­tet gjer det­te til eit ten­kje­leg sce­na­rio.

Men for det første er det over eit halvt hundre­år sidan Paul Lazars­feld og Eli­hu Katz vis­te at folk bur i nabo­lag og har fami­li­ar og vener som dei fak­tisk snak­kar med, og at den ein­skil­de følge­leg ikkje er heilt utle­vert til kva media for­tel om ver­da. For det andre er det i Nor­ge gjort empi­risk fors­king ved Insti­tutt for sam­funns­fors­king som kon­klu­de­rer med at «ekko­kam­mer» kna­pt fin­st her i lan­det.

Pro­ble­met er med andre ord igjen kva­li­te­ten meir enn mang­fal­det. Og gjer ein som det­te utva­let, og ser det reel­le «bruks­mang­fal­det» som det avgje­ran­de, må til­sva­ran­de «bruks­kva­li­te­ten» vere avgje­ran­de her. Med andre ord: Kor­leis skal sta­ten bidra til at alle bru­ka­ra­ne, hei­le pub­li­kum, fak­tisk får del i det kva­li­ta­tivt beste av jour­na­lis­tisk og annan vik­tig, kunn­skaps­ba­sert infor­ma­sjon som medie­sys­te­met har å by på?

Det overordna

Utva­let for­mu­le­rer i kapit­tel 3, på side 23, eit over­ord­na mål: «Med sik­te på å frem­me en fel­les, åpen og opp­lyst offent­lig sam­ta­le, bør sta­ten leg­ge til ret­te for at alle bor­ge­re kan bru­ke et mang­fold av uav­hen­gi­ge nyhets- og aktua­li­tets­me­di­er.» Ein sei­er så det er vik­tig å inklu­de­re bru­ka­rar på tvers av sosio­øko­no­mis­ke skil­je, at målet føre­set avsen­dar- og sær­leg inn­halds­mang­fald, at det er platt­form­snøy­tralt og at det pei­ker mot det vik­ti­ge i til­tak som skal mot­vir­ke frag­men­te­ring og pola­ri­se­ring.

Alt det­te er vel og bra. Men defi­ni­sjo­nen av «kva­li­tet» og «sam­funns­nyt­te» mang­lar, trass i at dei alt­så er nøk­kel­om­grep både i man­da­tet og i utgrei­in­ga. På side 24 blir det direk­te sagt at «kva­li­tet» – det som sva­rar til «opp­lyst» i para­graf 100 – ikkje er tatt med i mål­for­mu­le­rin­ga «for­di det ikke bør være myn­dig­he­te­nes opp­ga­ve å avgjø­re hva som utgjør kva­li­tet, men at det­te i ste­det bør over­lates til den enkelte redak­tør, og pub­li­kums eks­pli­sit­te vur­de­rin­ger av inn­hol­det og mer impli­sit­te kva­li­tets­vur­de­rin­ger gjen­nom fak­tisk bruk».

Om artik­ke­len
Kom­men­ta­ren vart først pub­li­sert i Dag og Tid 10. mars 2017.

Folk som er vel kjen­de med til dømes Pres­sas fag­le­ge utval, snak­kar alt­så som om «myn­dig­he­te­ne», sta­ten, var ein­as­te ten­ke­le­ge plas­se­ring av ei slik opp­gå­ve. Alt som kjem ut av jour­na­lis­tikk frå «uav­hen­gi­ge» medi­um som har ein redak­tør og som i prin­sip­pet tar Ver Var­sam-pla­ka­ten alvor­leg, er etter utva­let si mei­ning å rek­ne som kva­li­tets­jour­na­lis­tikk.

Det er ikkje sik­kert at alle bru­ka­rar vil vere sam­de med det­te avsen­dar­syns­punk­tet.

TEMA

M

ediepol
itikk

39 ARTIKLER FRA VOX PUBLICA

FLERE KILDER - FAKTA - KONTEKST

INGEN KOMMENTARER

KOMMENTÉR

Skriv en kommentar

Bidra til god debatt - skriv under fullt navn. Se våre kommentarregler.

Abonner på kommentarer
til toppen