Papirboka og drivhuseffekten

Biblioteka må stå fast på sine ibuande miljøvenlege og ”menneskelege” kvalitetar som papirbaserte kunnskapsbankar, samstundes som dei søkjer å utnytte dei mest miljøvenlege og effektive kvalitetane av den digitale revolusjonen.

For kvar kilo med trykt papir som vert pro­du­sert så ham­nar det mel­lom tre og fem kilo kar­bon­di­ok­sid ut i jor­da si atmo­sfæ­re. Like­vel visar det seg at bruk av enkel­te typer papir­me­di­er, som den gode gam­le boka, er langt meir miljø­ven­leg enn lesing på både bær­ba­re og sta­sjo­næ­re data­ma­ski­ner. Det er mykje som tydar på at det eld­gam­le biblio­te­ket er sann­syn­leg­vis like miljø­ven­leg som dei mins­te ener­gi- og maskin­vare­kre­van­de lese­bret­ta som finst på mark­na­den i dag.

Dei sis­te åra har det vore gjort man­ge under­søkjin­gar om kva som er mest miljø­ven­leg av tryk­te papir­me­di­er og lesing på data­ma­ski­ner. Dei fles­te av des­se under­søkjin­ga­ne eg har sett på kon­klu­de­rar med at det ikkje finst eit svart-kvitt svar på kva som er mest miljø­ven­leg av tryk­te eller elekt­ro­nis­ke medi­er. Det kjem heilt an på ein heil rek­kje fak­to­rar som til dømes kor man­ge gon­ger ei bok vert lest, leve­tida til data­ma­ski­na før den ham­nar på søp­pel­dyn­ga, kor mykje ener­gi som krev­jast for å lag­re elekt­ro­nisk infor­ma­sjon i høve til papir­ba­sert infor­ma­sjon, lese­tid, fleir­bruk av elekt­ro­nis­ke appa­ra­ter og lik­nan­de (jfr. s. 96 i rap­port (pdf) fra det svens­ke Cent­re for Sustai­nab­le Com­mu­ni­ca­tions).

Farleg teknologioptimisme

Infor­ma­sjons- og kom­mu­ni­ka­sjons­tek­no­lo­gi (IKT) vert sett på som eit av dei vik­ti­gas­te verke­mid­la det glo­ba­le sam­fun­net har for å brem­se den glo­ba­le opp­var­min­ga av atmo­sfæ­ra. ”The Climate Group” har esti­mert at IKT-bran­sjen alei­ne kan hjel­pe til å fjer­ne 15 pro­sent av dei tota­le driv­hus­gas­sa­ne i 2020 saman­lik­na med ein situa­sjon der ”ting går som van­leg”. Men sjan­sa for at IKT-sek­to­ren kjem til å på eiga hand utlik­ne des­se 15 pro­sen­ta­ne med sine eig­ne utslepp er over­hen­gan­de. Til dømes så har dei esti­mert at antal PC’ar kjem til å auke frå 592 mil­lio­nar i 2002 til meir enn fire mil­li­ar­dar i 2020, og des­se PC’ane vil stå for 22 pro­sent av IKT-sek­to­ren sine tota­le utslepp av kar­bon­di­ok­sid (jfr. s. 19 i rap­por­ten Smart 2020 (pdf).

Bøker som har man­ge bru­ka­rar over lang tid er vel­dig miljø­ven­leg

Tek­no­logi­op­ti­mis­me har man­ge gon­ger vore ei dår­leg rette­snor å sty­re etter i miljø­sa­man­hen­gar. Me kjen­ner alle til at om til dømes bila­ne bru­kar mind­re og mind­re driv­stoff så vert miljø­ge­vins­ten ete opp ved at så man­ge flei­re i ver­da kjø­par seg bil. Det er sann­syn­leg­vis urea­lis­tisk å tru at kine­sa­rar og inda­rar vil avstå frå å skaf­fe seg sli­ke mate­ri­el­le goder i fram­ti­da for å spa­re mil­jø­et, så viss me yns­kjer å gje­re noko for å brem­se driv­hus­ef­fek­ten, så bør det gje­rast der det er von om å ska­pe end­ring og der end­rin­ga­ne har stor effekt — det vil seie i vår eigen kvar­dag.

Biblio­tek­sek­to­ren er ifyl­gje Bill St. Arnaud ein ypper­leg plass å star­te. Ikkje ved å leg­gje ned dei papir­ba­ser­te biblio­te­ka, men der­imot ved å plas­se­re data­sen­tra i nær­lei­ken av sta­der der det er over­flod av rein elekt­risk ener­gi, for sidan å trans­por­te­re alle opp­gå­ver og resul­ta­ter til og frå des­se data­sent­re­ne i form av elekt­ro­mag­ne­tis­ke felt eller som lys i fib­er­kab­lar. Data­in­for­ma­sjon i form av bits er vel­dig lett å frak­te i mot­set­jing til elekt­risk kraft. Arnaud held ein pre­sen­ta­sjon på ei kon­fe­ran­se arran­gert av JISC (Joint Infor­ma­tion Sys­tems Com­mittee) i Stor­bri­tan­nia vår­en 2010 som heit­te ”The Cri­ti­cal Role that JISC can play in hel­ping socie­ty redu­ce its car­bon foot­print” (pdf).

I den­ne pre­sen­ta­sjo­nen pei­ka han på flei­re til­tak som var heilt avgje­ran­de for å sik­re at utdan­nings­sek­to­ren og infor­ma­sjons­sek­to­ren inklu­dert elekt­ro­nis­ke biblio­tek, ikkje endar opp som utslepps­ver­stin­gar, men hel­ler hjel­per res­ten av sam­fun­net inn på ein kurs som tek sik­te på å redu­se­re utslep­pa av kar­bon­di­ok­sid med 80 pro­sent.

Nettskya og den mobile revolusjonen

Biblio­tek­sek­to­ren og utdan­nings­sek­to­ren har i sti­gan­de grad vor­te pre­ga av mykje bruk av data­ma­ski­ner og inter­nett. For å fin­ne ei bok i dei fles­te biblio­te­ker i dag så bru­kar ein beg­ge delar for å fin­ne ut kvar boka står på hyl­la, og det er tusen­vis av stu­den­tar og til­set­te som hen­tar ned elekt­ro­nis­ke doku­men­ter som biblio­te­ka til­byr. Bab­cock School of Mana­ge­ment har laga eit miljø­rek­ne­skap for hei­le insti­tu­sjo­nen, og kom fram til at for­bru­ket av lære­bø­ker til 160 stu­den­tar over ei toårs­pe­riode resul­ter­te i eit utslepp på 45 tonn CO2.

I til­legg så kom det utslepp som fyl­gje av bruk av bær­ba­re og sta­sjo­næ­re data­ma­ski­ner. Gam­le maski­ner frå nokre år til­ba­ke inne­held ofte rundt 10 kilo plas­tikk og gif­ti­ge tung­me­tal­ler, og dei var trans­port­kre­van­de både å skaf­fe og ver­te kvitt på ein trygg måte. Dess­utan så bruk­te dei opp­til 400 watt når dei var i bruk. Nye moder­ne bær­ba­re bru­kar langt mind­re, og iPad er vel nede i 2,5 watt til saman­lik­ning. Dei fles­te vil­le ”greidd seg” med ein iPad, i alle fall om ein had­de eit eks­ternt tas­ta­tur og ein bra­kett til å stil­le opp iPad’en på skrive­pul­ten.

Data­in­ten­si­ve sek­to­rar har eit vold­somt poten­sia­le til å redu­se­re sin sek­tor sitt kar­bon­ut­slepp

Frå den svens­ke under­søkjin­ga frå 2007, så var det blant anna to vesent­le­ge momen­ter som avgjor­de kor miljø­ven­leg papir­me­di­er var: Gjen­bruk og tid. Skal ein sit­je foran ei data­ma­skin i vekes­vis for å lese bøker, så er det klart at det går med både straum og sli­ta­sje på maskin­vare.

Bøker som har man­ge bru­ka­rar over lang tid er vel­dig miljø­ven­leg

, og ber­re det at folk veit at dei kan opp­sø­kje eit biblio­tek som har nes­ten alt dei kan ynskje seg for­hind­rar kan­skje at man­ge byg­gjer opp sine eig­ne pri­va­te biblio­te­ker. Bøker treng ikkje stort meir enn eit tørt rom, med­an lang­tids­lag­ring av elekt­ro­nis­ke res­sur­sar fram­leis krev ein god del ener­gi. Ei bok er inn­hald og medi­um i eitt, med­an elekt­ro­nisk inn­hald krev eit medi­um som til dømes ei lese­pla­te. Dagens maskin­vare får kor­ta­re og kor­ta­re leve­tid og det er ofte ikkje snakk om meir enn måna­dar før mobil­te­le­fonar eller lese­pla­ter ham­nar i søp­pel­bøt­ta. Prin­ter­for­bru­ket til ein gjen­nom­snitts­stu­dent er også gans­ke høgt i dag saman­lik­na med nokre år til­ba­ke. Det går med pall etter pall med prin­ter­pa­pir i dei fles­te nors­ke utdan­nings­in­sti­tu­sjo­nar når semes­te­ret er i gang.

Det fore­går man­ge kon­struk­ti­ve til­tak for å hind­re at IKT skal ver­te ein sek­tor som står for meir utslepp av kar­bon­di­ok­sid enn det dei for­hind­rar i and­re delar av sam­fun­net. På Uni­ver­si­te­tet i Oslo så har admi­ni­stra­sjo­nen bestemt seg for å gå over til å bru­ke iPad til å lese doku­men­ta sine, og Uni­ver­si­tets­bi­blio­te­ket i Oslo skal sam­men med Utdan­nings­vit­skap­leg fakul­tet ver­te ”miljø­fyr­tårn”.

Kan­skje kva­li­fi­se­rar biblio­te­ka til å være miljø­fyr­tårn i utgangs­punk­tet, men det er heilt klårt at sli­ke data­in­ten­si­ve sek­to­rar har eit vold­somt poten­sia­le til å redu­se­re sin sek­tor sitt kar­bon­ut­slepp, blant anna ved å opp­munt­re til bruk av låg­energi­kre­van­de lese­brett og data­ma­ski­ner.

God økonomi å vere miljøvenleg

Mas­sachu­setts Insti­tute of Tech­no­lo­gy har bestemt seg for å spa­re 15 pro­sent av energi­bru­ken sin, til­sva­ran­de 4500 ame­ri­kans­ke hus­stan­dar. Med så vidt over ti tusen stu­den­tar totalt, så inne­ber det­te ei inn­spa­ring på nes­ten ein halv ame­ri­kansk hus­stand sitt elek­tri­si­tets­for­bruk per stu­dent per år. Slik blir det pen­gar av, og sam­stun­des så er det mykje som tydar på at utvik­lin­ga av mobil data­bruk og nett­sky­te­nes­ter også effek­ti­vi­se­rar infor­ma­sjons­strau­men. Sen­tra­le nett­sky­er (Cloud Com­pu­ting) plas­sert der det er over­flod av miljø­ven­leg ener­gi kom­ple­men­te­rar også vel­dig godt ei anna vik­tig utvik­ling som kan opp­sum­me­rast som ”mas­se­nes vis­dom” (Crowd Com­pu­ting).

Biblio­te­ka må stå fast på sine ibuan­de miljø­ven­le­ge og ”men­nes­ke­le­ge” kva­li­te­tar

Den ”tjuk­ke kli­en­ten” som er eit kal­le­namn på data­ma­ski­ner med eigen lag­rings­ei­ning hef­tar ved seg ein arbeids­form som ofte kan ver­ke gam­mal­dags i dagens sam­funn. Flei­re og flei­re land går no inn for å sik­re mobilt breid­band, og det er til og med fore­slått å rett og slett fjer­ne den ”tjuk­ke kli­en­ten” frå Stor­bri­tan­nia, og erstat­te den med ”tyn­ne kli­en­tar” som er kal­le­nam­net på data­ma­ski­ner utan eigen lag­rings­ei­ning.

Det er man­ge utford­rin­gar som må tak­last for å rea­li­se­re drau­men om effek­ti­ve nett­sky­er. Man­ge av dei størs­te pro­ble­ma knyt­ta til den­ne utvik­lin­ga kny­ter seg til kva­li­tets­kon­troll. Det vert naud­synt å vidare­føre kata­lo­gi­se­ring og klas­si­fi­se­ring over på des­se nye tuf­te­ne i den digi­ta­le sfæ­ra for å kun­ne ska­pe god nok kva­li­tet på infor­ma­sjo­nen. Sidan nett­sky­er og mas­se­nes vis­dom sann­syn­leg­vis er noko som alle biblio­tek kjem til å måt­te vere med på, så er det vik­tig å ha miljø­vern i tan­ka­ne for å hind­re at det miljø­ven­le­ge tryk­te biblio­te­ket utvik­lar seg til å ver­te ein miljø­ver­sting av rang.

Biblio­te­ka må stå fast på sine ibuan­de miljø­ven­le­ge og ”men­nes­ke­le­ge” kva­li­te­tar

som papir­ba­ser­te kunn­skaps­ban­kar, sam­stun­des som dei søkjer å utnyt­te dei mest miljø­ven­le­ge og effek­ti­ve kva­li­te­ta­ne av den digi­ta­le revo­lu­sjo­nen. Her gjeld det med and­re ord å ha ein fot i to uli­ke lei­rar som ofte synes å vere pre­ga av vidt uli­ke grunn­syn på vel­dig man­ge områ­der.

Artik­ke­len ble først pub­li­sert i Bok og Biblio­tek nr. 4, 2010.

TEMA

K

limaend
ringer

11 ARTIKLER FRA VOX PUBLICA

FLERE KILDER - FAKTA - KONTEKST

2 KOMMENTARER

  1. […] This post was men­tio­ned on Twit­ter by Thor Bjar­ne Bore, Vox Pub­li­ca. Vox Pub­li­ca said: Ny artik­kel: Papir­boka og driv­hus­ef­fek­ten http://bit.ly/deeKwv […]

  2. […] Dei sis­te åra har det vore gjort man­ge under­søkjin­gar om kva som er mest miljø­ven­leg av tryk­te papir­me­di­er og lesing på data­ma­ski­ner. Dei fles­te av des­se under­søkjin­ga­ne eg har sett på kon­klu­de­rar med at det ikkje finst eit svart-kvitt svar på kva som er mest miljø­ven­leg av tryk­te eller elekt­ro­nis­ke medi­er. Det kjem heilt an på ein heil rek­kje fak­to­rar som til dømes kor man­ge gon­ger ei bok vert lest, leve­tida til data­ma­ski­na før den ham­nar på søp­pel­dyn­ga, kor mykje ener­gi som krev­jast for å lag­re elekt­ro­nisk infor­ma­sjon i høve til papir­ba­sert infor­ma­sjon, lese­tid, fleir­bruk av elekt­ro­nis­ke appa­ra­ter og lik­nan­de (jfr. s. 96 i rap­port (pdf) fra det svens­ke Cent­re for Sustai­nab­le Com­mu­ni­ca­tions) – skri­ver Pål Mag­nus Lyk­kja for Vox Pub­li­ca. […]

til toppen